Ṣé Ọlọ́run wà? Ìgbàgbọ́, ọgbọ́n àti àmì

Nígbà tí a bá ka ìṣẹ̀dá kì í ṣe bí ohun èlò nìkan, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí àmì pẹ̀lú, ìbéèrè nípa ohun tí ó ń tọ́ka sí yóò dara pọ̀ mọ́ ìbéèrè nípa lílò rẹ̀.

Ìtumọ̀ Said Nursi: Nínú Ọ̀rọ̀ Kejì, Nursi ṣàpèjúwe ayé láti ojú onígbàgbọ́ gẹ́gẹ́ bí ibi fífi ògo fún Ọlọ́run, ojuse àti ìdánwò. Ó tún túmọ̀ àwọn ẹ̀dá gẹ́gẹ́ bí ìwé Ẹlẹ́dàá wọn tó kún fún àánú.

Ìrònú òde òní: Ìwòye yìí lè rọ wa láti wo ìṣẹ̀dá pẹ̀lú àfiyèsí, kì í ṣe nípa èrè rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nìkan. Ó jẹ́ ìtumọ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn ti Nursi, kì í ṣe àlàyé sáyẹ́ǹsì tàbí ẹ̀rí fún àsọjáde sáyẹ́ǹsì pàtó.

Ètò tó wà nínú àwọn ohun kéékèèké jù lọ lè pè wá láti wo irúgbìn tàbí ẹ̀dá alààyè kan, kì í ṣe bí ohun tó dá wà, bí kò ṣe ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú gbogbo ohun tó tóbi jù ú lọ.

Ìtumọ̀ Said Nursi: Nínú Ọ̀rọ̀ Kẹwàá, Nursi ṣàpèjúwe gbogbo irúgbìn gẹ́gẹ́ bí àmì kan tó ní atọ́ka gbogbo igi nínú; lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, ó kọ̀wé nípa ètò pípé fún òdòdó tàbí igi tó wà nínú irúgbìn kékeré. Kùránì 67:3–4 pè wa láti tún wo ìṣẹ̀dá léraléra láti wá àlàfo tàbí àìṣedéédé.

Ìsopọ̀ yìí jẹ́ ìtumọ̀ ẹ̀sìn àti àfiwé Nursi, kì í ṣe ìpinnu sáyẹ́ǹsì. Àwọn ẹsẹ náà lè fún fífi àfiyèsí sí ìbáṣepọ̀ àti ètò ní àtìlẹ́yìn, ṣùgbọ́n wọn kò fi ẹ̀kọ́ sáyẹ́ǹsì kan pàtó múlẹ̀, wọn kò sì fi hàn pé a lè fi ẹ̀rí sáyẹ́ǹsì yọ gbogbo àgbáyé jáde láti inú gbogbo kúlẹ̀kúlẹ̀ kékeré.

Àlàyé ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì lè fi àwọn ìlànà àdáyébá tí a lè ṣàkíyèsí, díwọ̀n, tí a sì lè so pọ̀ nípasẹ̀ àwọn àwòṣe tí a lè dán wò hàn. Agbára rẹ̀ wà nínú ẹ̀rí tí àwọn ẹlòmíràn lè yẹ̀ wò, àbájáde tí a lè tún ṣe lábẹ́ àwọn ipò tó jọra, àti àwọn àlàyé tí a lè ṣàtúnṣe nígbà tí ìwífún tuntun bá farahàn.

Ilé Ẹ̀kọ́ Sáyẹ́ǹsì Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà fi ààlà ọ̀nà ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì sí àkíyèsí àti àdánwò. Nítorí náà, ọ̀nà yẹn nìkan kò lè pinnu ìtumọ̀ ìkẹyìn ti àdáyébá, àwọn iye wo ló yẹ kí ó darí wa, tàbí ohun tí ìgbésí ayé ènìyàn wà fún. Àwọn ìwádìí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì lè fún irú àwọn ìbéèrè bẹ́ẹ̀ ní ìmọ̀, ṣùgbọ́n ìwọ̀n nìkan kò lè dá wọn láhùn tán.

Ààlà yìí kì í ṣe àìlera nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe ẹ̀rí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì fún ìtumọ̀ ẹ̀sìn kan. Ó ń ya ohun tí a lè dán wò nípasẹ̀ ẹ̀rí ojú-aye sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn ìbéèrè tí ó tún nílò ìrònú ọgbọ́n, ìwà rere tàbí ẹ̀kọ́ nípa Ọlọ́run.

Ìgbàgbọ́ lè wà láàyè bí àwọn ìbéèrè tilẹ̀ ṣì wà láìdáhùn.

Àtúnsọ ìtumọ̀: Nínú Qur'an 2:260, Ibrahim béèrè bí Ọlọ́run ṣe ń sọ àwọn òkú di alààyè. Ó fìdí ìgbàgbọ́ rẹ̀ múlẹ̀, ó sì tún ń wá ìfọ̀kànbalẹ̀ fún ọkàn rẹ̀. Nípa bẹ́ẹ̀, ẹsẹ̀ náà ya ìgbàgbọ́ tí a ti jẹ́wọ́ sọ́tọ̀ sí ìfẹ́ fún ìdánilójú tó jinlẹ̀ síi.

Ìrònú òde òní: Nítorí náà, ìgbàgbọ́ àti ìbéèrè tí kò tíì dáhùn lè wà papọ̀. O lè mú ìbéèrè kan ní pàtàkì, kí o sì ṣàyẹ̀wò rẹ̀ ní ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan. Síbẹ̀, ẹsẹ̀ yìí kò yanjú gbogbo iyèméjì, kò sì ṣèlérí ìrírí kan náà tí Ibrahim ní fún ẹnikẹ́ni.

Ìgbàgbọ́ kò ní láti bẹ̀rù ìwádìí sáyẹ́ǹsì olóòótọ́: ó lè fúnni níṣìírí láti kíyè sí ohun pẹ̀lú ìfarabalẹ̀, nígbà tí àwọn ọ̀nà sáyẹ́ǹsì ń ṣàyẹ̀wò àwọn ìbéèrè tó ṣeé dánwò pẹ̀lú ẹ̀rí.

Àlàyé ní ọ̀rọ̀ míràn: Kùránì 3:190–191 so ríronú nípa àwọn ọ̀run àti ilẹ̀ pọ̀ mọ́ rírántí Ọlọ́run. Kùránì 29:20 pè àwọn ènìyàn láti rìn káàkiri ilẹ̀ kí wọ́n sì wo bí ìṣẹ̀dá ṣe bẹ̀rẹ̀. Orísun ìtàn-ayé Said Nursi tún ṣàkọsílẹ̀ àbá ẹ̀kọ́ Medresetü’z-Zehra rẹ̀, tí ète rẹ̀ jẹ́ láti mú ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn àti sáyẹ́ǹsì òde òní jọ.

Ìlò ní àkókò òde òní: Ìgbàgbọ́ lè ṣí àwọn ìbéèrè nípa ìtumọ̀ àti ojúṣe láì rọ́pò ìwọ̀n tàbí àyẹ̀wò sáyẹ́ǹsì; ìwádìí lè ṣàyẹ̀wò àwọn ìlànà àdáyébá láì fi bẹ́ẹ̀ dá gbogbo ìbéèrè ìtumọ̀ parí. Àwọn ẹsẹ náà kì í ṣe ìwé ìtọ́sọ́nà ọ̀nà sáyẹ́ǹsì, àbá ẹ̀kọ́ Nursi kò sì jẹ́ ẹ̀rí fún ẹ̀sùn sáyẹ́ǹsì kan pàtó tàbí pé ìbáṣepọ̀ náà kò ní ìtakora nínú gbogbo ọ̀ràn.

Kọ́kọ́ béèrè bóyá ohun tí a sọ náà ṣe kedere, bóyá a sì lè dán an wò ní ìlànà. Lẹ́yìn náà, ṣàyẹ̀wò irú ìwífún tí a kó jọ àti bóyá ìwọ̀n, àpẹẹrẹ, ìfiwéra àti ètò ìwádìí bá ìbéèrè náà mu. Wo bóyá a ṣí àwọn orísun àṣìṣe, àìdánilójú, àwọn àlàyé míì àti ààlà ibi tí a ti lè fi àbájáde náà kàn sí hàn.

Àbájáde kan ṣoṣo kì í sábà jẹ́ gbogbo àwòrán. Ìgbẹ́kẹ̀lé ń pọ̀ sí i nígbà tí àwọn ọ̀nà bá hàn gbangba tó bẹ́ẹ̀ tí a lè yẹ̀ wọ́n wò, tí àwọn ìwádìí olómìnira bá rí àbájáde tó jọra, tí ohun tí a sọ sì bá gbogbo àkójọpọ̀ ẹ̀rí mu. Ó yẹ kí a ṣèwádìí àwọn àbájáde tó yàtọ̀ dípò kí a pa wọ́n tì.

Kódà ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì tó lágbára kò dájú ní ọgọ́rùn-ún, ó sì ṣí sí àtúnṣe. Àyẹ̀wò láti ọwọ́ àwọn amòye tàbí àtẹ̀jáde kan ṣoṣo kò ṣe ìdánilójú òtítọ́, a kò sì lè tún gbogbo ìwádìí ṣe lọ́nà kan náà ní gbogbo ẹ̀ka. Nítorí náà, a yẹ kí a sọ agbára, ibi tí ẹ̀rí dé àti àìdánilójú rẹ̀ papọ̀.