አላህ አለ? እምነት፣ አእምሮና ምልክቶች

ተፈጥሮ እንደ ቁሳቁስ ብቻ ሳይሆን እንደ ምልክትም ሲነበብ፣ ከአጠቃቀሙ ጥያቄ ጎን ለጎን ምንን እንደሚያመለክት የሚለው ጥያቄ ይነሳል።

የሰዒድ ኑርሲ ትርጓሜ፦ በሁለተኛው ቃል፣ ኑርሲ ዓለምን ከአማኝ እይታ አንጻር አላህን የማክበር፣ የተግባርና የፈተና ስፍራ አድርጎ ይገልጻል። ፍጥረታትንም የርኅሩኅ ፈጣሪያቸው መጽሐፍ አድርጎ ይተረጉማል።

ዘመናዊ ማሰላሰል፦ ይህ እይታ ተፈጥሮን በትኩረት እንድናይ እና በቀጥታ ጥቅሙ ብቻ እንዳንመዝነው ሊያበረታታ ይችላል። ይህ የኑርሲ ሃይማኖታዊ ትርጓሜ ነው፤ ሳይንሳዊ ማብራሪያ ወይም ለአንድ የተወሰነ ሳይንሳዊ አባባል ማስረጃ አይደለም።

በትንንሽ ነገሮች ውስጥ ያለው ሥርዓት አንድን ዘር ወይም ሕያው ፍጡር በተነጠለ ሳይሆን ከትልቅ አጠቃላይ ሥርዓት ጋር በግንኙነት እንድናየው ሊጋብዘን ይችላል።

የሰዒድ ኑርሲ ትርጓሜ፦ ኑርሲ በአሥረኛው ቃል እያንዳንዱን ዘር የሙሉውን ዛፍ ማውጫ በውስጡ የያዘ ነጥብ አድርጎ ይገልጸዋል፤ ከጥቂት በኋላም የአበባ ወይም የዛፍ ትክክለኛ መርሐ ግብር በትንሽ ዘር ውስጥ እንደተያዘ ይጽፋል። ቁርአን 67፥3–4 በፍጥረት ውስጥ ስንጥቅ ወይም አለመጣጣም ለማግኘት በተደጋጋሚ እንድንመለከት ይጋብዛል።

ይህ ግንኙነት የኑርሲ ሃይማኖታዊና ተምሳሌታዊ ትርጓሜ እንጂ ሳይንሳዊ ድምዳሜ አይደለም። አንቀጾቹ ለግንኙነትና ለሥርዓት ትኩረትን ሊደግፉ ይችላሉ፤ ነገር ግን የተወሰነ ሳይንሳዊ ንድፈ ሐሳብን አያረጋግጡም፣ ከእያንዳንዱ ትንሽ ዝርዝርም መላውን ዩኒቨርስ በተሞክሮ ማውጣት እንደሚቻል አያሳዩም።

ሳይንሳዊ ማብራሪያ የትኞቹ የተፈጥሮ ሂደቶች ሊታዩ፣ ሊለኩና ሊፈተኑ በሚችሉ ሞዴሎች ሊገናኙ እንደሚችሉ ሊያሳይ ይችላል። ጥንካሬው ሌሎች ሊመረምሩት በሚችሉት ማስረጃ፣ በተመሳሳይ ሁኔታዎች ሊደገሙ በሚችሉ ውጤቶችና አዲስ መረጃ ሲገኝ ሊሻሻሉ በሚችሉ ማብራሪያዎች ላይ ይገኛል።

የአሜሪካ ብሔራዊ የሳይንስ አካዳሚ ሳይንሳዊ ማብራሪያዎችን በዘዴ ደረጃ በምልከታና በሙከራ ይገድባል። ስለዚህ ይህ ዘዴ ብቻውን የተፈጥሮን የመጨረሻ ትርጉም፣ የትኞቹ እሴቶች ሊመሩን እንደሚገባ ወይም የሰው ሕይወት ለምን እንደሆነ አይወስንም። ሳይንሳዊ ግኝቶች እነዚህን ጥያቄዎች በመረጃ ሊያግዙ ይችላሉ፤ መለኪያዎች ብቻ ግን ሊፈቷቸው አይችሉም።

ይህ ወሰን የሳይንስ ጉድለትም ሆነ ለሃይማኖታዊ ትርጓሜ ሳይንሳዊ ማስረጃ አይደለም። በልምድና በምልከታ ሊፈተን የሚችለውን ነገር በተጨማሪ ፍልስፍናዊ፣ ሥነ-ምግባራዊ ወይም ሃይማኖታዊ አመክንዮ ከሚፈልጉ ጥያቄዎች ይለያል።

አንዳንድ ጥያቄዎች ክፍት ሆነው ቢቀሩም እምነት ሕያው ሆኖ ሊቆይ ይችላል።

ትርጉም በአጭሩ፦ በቁርአን 2:260 ኢብራሂም አላህ ሙታንን እንዴት ሕያው እንደሚያደርግ ይጠይቃል። እምነቱን ያረጋግጣል፤ በተመሳሳይ ጊዜም ለልቡ መረጋጋትን ይፈልጋል። አንቀጹ የተረጋገጠ እምነትን ከጥልቅ እርግጠኝነት ፍላጎት ይለያል።

ዘመናዊ ማሰላሰል፦ እምነትና ክፍት ጥያቄዎች አብረው ሊኖሩ ይችላሉ። አንድን ጥያቄ በቁም ነገር ይዘው ደረጃ በደረጃ ሊመረምሩት ይችላሉ። ይህ ክፍል ግን ሁሉንም ጥርጣሬ አይፈታም፤ ለማንም እንደ ኢብራሂም ያለ ልምድ ቃል አይገባም።

እምነት ቅን ሳይንሳዊ ምርምርን መፍራት የለበትም፤ በጥንቃቄ እንድንመለከት ሊያበረታታን ይችላል፣ ሳይንሳዊ ዘዴዎች ደግሞ ተሞክሮአዊ ጥያቄዎችን ሊፈተኑ በሚችሉ ማስረጃዎች ይመረምራሉ።

ትርጓሜ፦ ቁርአን 3፥190–191 ስለ ሰማያትና ምድር ማሰላሰልን አላህን ከማስታወስ ጋር ያጣምራል። ቁርአን 29፥20 በምድር ላይ ተጓዙና ፍጥረት እንዴት እንደተጀመረ ተመልከቱ ብሎ ይጠራል። ስለ ሰዒድ ኑርሲ ያለው የሕይወት ታሪክ ምንጭም ሃይማኖታዊና ዘመናዊ ሳይንሳዊ ትምህርትን ለማቀናጀት ያለመውን የመድረሰቱዝ-ዘህራ የትምህርት ፕሮጀክቱን ይመዘግባል።

ዘመናዊ አተገባበር፦ እምነት መለኪያን ወይም ሳይንሳዊ ፈተናን ሳይተካ የትርጉምና የኃላፊነት ጥያቄዎችን ሊከፍት ይችላል፤ ምርምርም እያንዳንዱን የትርጉም ጥያቄ ወስኖ ሳይጨርስ የተፈጥሮ ሂደቶችን ሊመረምር ይችላል። አንቀጾቹ የሳይንሳዊ ዘዴ መመሪያ አይደሉም፤ የኑርሲ የትምህርት እቅድም አንድን ሳይንሳዊ አባባል ወይም በሁሉም ሁኔታ ግጭት የሌለበትን ግንኙነት አያረጋግጥም።

በመጀመሪያ አባባሉ ግልጽ መሆኑንና በመሠረታዊ ደረጃ ሊፈተን መቻሉን ጠይቅ። ከዚያ የትኛው መረጃ እንደተሰበሰበና መለኪያዎቹ፣ ናሙናው፣ ንጽጽሮቹና የጥናት ንድፉ ከጥያቄው ጋር እንደሚስማሙ መርምር። የስህተት ምንጮች፣ አለመረጋገጥ፣ አማራጭ ማብራሪያዎችና ውጤቱ በምን ያህል ሊጠቃለል እንደሚችል የሚገድቡ ነገሮች መገለጻቸውን ተመልከት።

አንድ ውጤት ብቻውን ሙሉውን ምስል የሚሰጥ አይደለም። ዘዴዎች ለጥልቅ ምርመራ በቂ ግልጽ ሲሆኑ፣ ገለልተኛ ጥናቶች ተመሳሳይ ውጤት ሲያገኙና አባባሉ ከአጠቃላይ የማስረጃ ስብስብ ጋር ሲስማማ እምነት ይጨምራል። የተለያዩ ውጤቶች ከመተው ይልቅ መመርመር አለባቸው።

ጠንካራ ሳይንስ እንኳ መቶ በመቶ እርግጠኛ አይደለም፣ ለእርማትም ክፍት ሆኖ ይቆያል። የባለሙያ ግምገማ ወይም አንድ ህትመት እውነትነትን አያረጋግጥም፣ ጥናትን መድገምም በሁሉም መስክ በእኩል አይቻልም። ስለዚህ የማስረጃው ጥንካሬ፣ ወሰንና አለመረጋገጥ በአንድነት መገለጽ አለባቸው።