Ndax Yàlla am na? Ngëm, xel ak firnde

Bu ñuy jàng àdduna si du ni mbir mu ñuy jëfandikoo rekk, waaye ni màndarga itam, laaj bi ci li muy wone dafay ànd ak laaj bi ci ni ñu koy jëfandikoo.

Firi Said Nursi: Ci Kàddu Ñaareel bi, Nursi dafay nataal àdduna ci gisu ku gëm ni barab bu ñuy màggal Yàlla, def ay wareef te jaar ci ay nattu. Dafay jàng mbindeef yi itam ni téereb seen Bindkat bu yërëm.

Xalaatu tey: Gis-gis bii mën na nu xiir ngir nu seet àdduna ak teey, te bañ koo natt ci njariñu saa si rekk. Loolu firi gu diine la gu Nursi def, du leeral bu sayantifik te du firnde ngir benn waxu sayans bu jagleel.

Tëralin wi nekk ci lu gën a ndaw mën na nu xiir ngir nu bañ a gis benn mbindeef walla pepp ni lu beru, waaye ni lu bokk ci lépp lu gën a yaatu.

Firi Said Nursi: Ci Kàddu Fukkeel bi, Nursi dafay nataal bépp pepp ni benn tomb bu ëmb limu mbooleem garab gi; tuuti ci gannaaw dafay wax ci tëralinu màggug tóor-tóor walla garab gi nekk ci pepp mu ndaw mi. Alxuraan 67:3–4 dafay woo nit ñi ñu dellu xool mbindeef yi ngir seet ndax am na fu dagg walla fu àndul.

Lëkkale gi firi gu diine ak misaal la ci Nursi, du dogal bu sayantifik. Aaya yi mën nañu ñu jàngal teeylu ci lëkkaloo ak tëralin, waaye duñu firndeel benn xalaatu sayans bu jagleel, te duñu wone ne lépp lu nekk ci àdduna mën nañu ko génne ci natt ak seet gu joge ci bépp mbir mu ndaw.

Leeral bu sayantifik dafay wone yooni náttuur yi ñu mën a gis, natt te lëkkale leen ak ay modele yu ñu mën a seet. Dooleem mooy ne ñeneen mën nañu seet firnde yi, delloo am njuréef ci ay anam yu méngoo, te jubanti leeral yi bu done yu bees feeñee.

National Academy of Sciences dafay tënk, ci wàllu yoon wi, leeralu sayans ci li ñu mën a gis ak li ñu mën a jéem. Moo tax yoon woowu doŋŋ du dogal maana ju mujj ju àdduna, ban njariñ ak jikko mooy war a jiite nit, walla lu tax nit di dund. Xam-xamu sayans mën na joxe ay xibaar ci laaj yooyu, waaye done yu ñu natte doŋŋ mënu leen a dogal.

Digal bii du ñàkk ci sayans te du firnde bu sayantifik ngir benn firi gu diine. Dafay ràññee li ñu mën a seet ak natte ci jéem, ak laaj yi soxla itam ay firnde yu xel, yu jikko walla yu xam-xamu Yàlla.

Ngëm mën na des di dund doonte ay laaj des nañu te ñu tontuwul.

Waxaat maana: Ci Alxuraan 2:260, Ibraahiima dafay laaj naka la Yàlla di dundalaat ñi dee. Dafay dëggal ngëmam te ci benn biir wut dalal xolam. Kon aaya bi dafay ràññee ngëm gu ñu dëggal ak bëgg a am wóolu gu gën a xóot.

Xalaatu tey: Ngëm ak laaj yu ubbeeku mën nañu nekkandoo. Mën nga jàpp sa laaj ni lu am solo te seet ko ndànk-ndànk. Waaye aaya bi du tontu bépp sikki-sàkka te du dige kenn jaar-jaar bu mel ni bu Ibraahiima.

Ngëm warul ragal gëstu sayans gu ànd ak dëgg: mën na woo nit ci seet bu teey, fekk yoonu sayans di gëstu laaj yu aju ci lu ñu mën a natt ak firnde yu ñu mën a seet.

Fàttaliku maana: Alxuraan 3:190–191 dafay boole xalaat ci asamaan yi ak suuf si ak fàttaliku Yàlla. Alxuraan 29:20 dafay woo nit ñi ñu dox ci suuf si te seet ni bindéef tàmbalee. Gongikuwaayu dundu Said Nursi bi itam bind na mébétam bu Medresetü’z-Zehra, bu doon jublu ci boole njàngum diine ak njàngum sayans bu bees.

Jëfandikoo ci jamonoy tey: Ngëm mën na ubbi laaj ci maana ak wareef te bañ a wuutu natt walla seetu sayans; gëstu mën na seet jëfi náttuur te loolu taxul mu dogal bépp laaj ci maana. Aaya yi duñu téereb yoonu sayans, te mébétu njàngum Nursi du firndeel benn waxu sayans walla wóor ni ngëm ak sayans duñu mas a am wuute ci bépp mbir.

Jëkkal di laaj ndax wax ji leer na te mën nañu ko seet dëggam ci cosaanam. Gannaaw loolu, seetal done yi ñu dajale ak ndax natt gi, nit walla mbir yi ñu tànn, méngale gi ak tëralinu gëstu gi dañuy méngoo ak laaj bi. Seetal itam ndax ñu wax nañu fu juum man a jóge, li wóorul, yeneen leeral yi mën a am ak fu ñu mën a yàtal njeexital bi.

Benn njeexital rekk dafa faral di ñàkk wone nataal bi yépp. Kóolute day yokku bu yoon yi leer ba ñeneen mën leen a seet bu xóot, gëstu yu bopp seen bopp jot ci njeexital yu jege, te wax ji méngoo ak dajale firnde yépp. Njeexital yu wuute war nañu leen seet, du leen nëbb.

Sax sayans bu dëgër wóorul téemeeri ci téemeer te mën nañu ko jubanti. Seetu xamkat yi walla benn mbind bu ñu siiwal du wóoral dëgg, te du ci bépp wàllu sayans lañu mën a def gëstu giwaat ci benn anam. Kon war nañu waxandoo dooley firnde yi, fu seen njariñ yem ak li wóorul ci ñoom.